Trong 38 ngày, 2.400 tên lửa đánh chặn đã rời bệ phóng. Tại thời điểm được báo cáo, kho dự trữ PAC-3 của Ả Rập Saudi chỉ còn lại 400 quả, tương đương 14% so với tổng số 2.800 quả ban đầu. Con số này được một tờ báo Anh tiết lộ, sau đó lan truyền qua một nền tảng tin tức tài chính châu Á rồi vào vòng xoáy phân tích của giới đầu tư.
Con số này nếu đúng, thì nó không phải là một tin quân sự. Nó là một tín hiệu vỡ cấu trúc an ninh khu vực, và là phép thử ngược cho những ai tin rằng 'công nghệ cao' có thể thắng 'chi phí thấp'. Trong một thế giới không có biên giới; chỉ có các lớp ưu tiên phân bổ đạn dược. Và Ả Rập Saudi vừa phát hiện ra rằng họ đang đứng cuối hàng.
Hãy bắt đầu bằng một phép tính. Nếu 2.400 tên lửa được bắn trong 38 ngày, trung bình mỗi ngày Saudi phóng 63 quả. Nếu mỗi quả PAC-3 có giá khoảng 4 triệu USD, tổng chi phí cho 38 ngày đó là khoảng 9,6 tỷ USD. Nhưng con số này không phải mối quan tâm lớn nhất. Mối quan tâm lớn nhất nằm ở việc: không một quốc gia nào, dù giàu có đến đâu, có thể duy trì được nhịp độ đốt tiền như vậy khi đối mặt với các mục tiêu chỉ có giá vài chục nghìn USD mỗi chiếc.
Bối cảnh giao thức ở đây không phải là một hợp đồng thông minh, mà là một hệ thống phòng thủ tên lửa tiêu chuẩn của Mỹ. PAC-3 là tên lửa đánh chặn tầm thấp, độ cao tối đa khoảng 15 km. Đây là lựa chọn của Saudi cho chiến lược bảo vệ các mỏ dầu ở tỉnh miền Đông và thủ đô Riyadh trước các cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái của lực lượng Houthi. Vấn đề không nằm ở việc hệ thống này tốt hay kém. Vấn đề nằm ở chỗ, nếu bạn phải bắn 63 quả mỗi ngày trong hơn một tháng để giữ cho cơ sở hạ tầng dầu mỏ của mình không bốc cháy, thì hệ thống của bạn đang được vận hành theo logic của một vụ tự sát tài chính.
Từng mảnh ghép của câu chuyện này thực sự đều có chủ sở hữu ẩn danh. Hãy nhìn vào cấu trúc cung ứng. Lockheed Martin, nhà sản xuất PAC-3, công bố công suất khoảng 600 tên lửa mỗi năm. Nghĩa là 38 ngày chiến đấu của Saudi đã đốt tương đương 4 năm sản lượng của toàn bộ nhà máy. Điều này cho thấy một thực tế phũ phàng: tổng kho dự trữ tên lửa Patriot của Mỹ và các đồng minh, khi cộng dồn, vẫn không đủ cho một cuộc chiến tranh khu vực kéo dài 60 ngày ở Trung Đông.
Đây là lúc phần phân tích mang tính phản trực giác xuất hiện. Mọi người thường nghĩ rằng việc tiết lộ kho dự trữ cạn kiệt là một dấu hiệu yếu kém về quân sự. Nhưng trong logic địa chính trị, việc Saudi cố tình để lộ con số 86% thông qua một tờ báo Anh không hẳn là một sự rò rỉ. Đó có thể là một hành động ép giá. Bằng cách phơi bày sự trống rỗng của kho đạn, Saudi đang gửi một thông điệp tới Washington: 'Các người muốn tôi tiếp tục là lá chắn cho nguồn cung dầu toàn cầu, vậy các người phải quyết định ưu tiên phân bổ đạn dược cho tôi trước Ukraine, trước Israel.'
Không có 'tên lửa đánh chặn' trong thế giới không có biên giới; chỉ có 'năng lực sản xuất' và 'thứ tự ưu tiên'. Và đây là nút thắt. Các quốc gia vùng Vịnh khác được cho là cũng đang chịu áp lực tương tự. Nhưng thực tế địa chính trị không đơn giản. Nếu các nước GCC cùng cạn kiệt đạn dược cùng một lúc, họ sẽ phải cạnh tranh để được Mỹ ưu tiên lấp đầy kho. Trong một thị trường mà nguồn cung bị giới hạn, khả năng Saudi được ưu tiên không chỉ phụ thuộc vào mức độ đe dọa mà còn phụ thuộc vào việc họ sẵn sàng nhượng bộ bao nhiêu về chính trị.
Hãy nói về phía bên kia của cuộc chơi. Iran, thông qua lực lượng Houthi, đang vận hành một chiến lược chi phí thấp. Một máy bay không người lái Shahed có giá khoảng 20.000-50.000 USD. Một tên lửa đạn đạo tầm ngắn có thể có giá vài trăm nghìn USD. Khi đối phương bắn một loạt 10 mục tiêu, Saudi buộc phải bắn từ 20 đến 40 tên lửa đánh chặn để đảm bảo tiêu diệt toàn bộ. Đây là một sự chênh lệch chi phí khoảng 1:10 hoặc thậm chí 1:20. Sự bất đối xứng về chi phí này chính là vũ khí chiến lược của Iran. Họ không cần phải đánh chìm tàu sân bay Mỹ. Họ chỉ cần khiến Saudi phá sản trong việc mua tên lửa đánh chặn.
Thông tin này cũng mở ra một câu hỏi lớn hơn về thị trường. Nếu 2.400 tên lửa đã được bắn, điều đó có nghĩa là các cuộc tấn công nhằm vào Saudi trong 38 ngày đó có mật độ cực cao. Tại sao điều này không xuất hiện trên các bản tin chính thống? Tại sao thị trường dầu mỏ không biến động mạnh? Câu trả lời có thể là: cuộc chiến này đang diễn ra trong vùng xám. Nó không được tuyên bố là chiến tranh, nhưng mức độ hủy diệt và tiêu hao thì tương đương một cuộc chiến tranh khu vực.
Từ góc nhìn của một nhà phân tích thẩm định, điều đầu tiên tôi muốn kiểm tra không phải là số liệu 2.400 hay 400. Tôi muốn kiểm tra xem ai đứng sau việc phát hành thông tin này và mục đích là gì. Trong một báo cáo thẩm định, nếu một bên thứ ba tiết lộ rằng họ đã chi 9,6 tỷ USD trong 38 ngày để bảo vệ tài sản của mình, tôi sẽ phải đặt câu hỏi tại sao họ không chuyển sang các giải pháp thay thế. Và câu trả lời sẽ dẫn đến một điểm mù khác: các hệ thống phòng thủ tầm gần như C-RAM, hoặc vũ khí năng lượng định hướng (laser), vẫn chưa đủ trưởng thành để bảo vệ các cơ sở trải dài hàng trăm km. Đây chính là lý do tại sao các nhà thầu quốc phòng Mỹ vẫn đang có một đơn hàng khổng lồ chờ họ ký kết sau cuộc khủng hoảng này.
Trong ngắn hạn, 12 đến 18 tháng tới sẽ là giai đoạn Saudi suy yếu rõ rệt nhất. Họ có thể sẽ thay đổi hành vi ngoại giao của mình theo hướng thận trọng hơn với Iran, và có thể gây sức ép mạnh hơn lên Mỹ để được chuyển giao các hệ thống tiên tiến hơn như THAAD hoặc PAC-3 MSE. Nhưng câu chuyện sâu xa hơn là một sự thật không thoải mái: không một quốc gia nào có thể duy trì một cuộc chiến tranh tiêu hao bằng tên lửa đánh chặn trị giá 4 triệu USD mỗi quả để chống lại những chiếc drone giá rẻ. Nếu Ả Rập Saudi - một trong những quốc gia giàu nhất thế giới - không thể chịu đựng được cuộc chiến này, thì bất kỳ quốc gia nào khác cũng sẽ không thể.
Từ đó, câu hỏi dành cho các nhà đầu tư và nhà phân tích không nên dừng lại ở việc "giá dầu có tăng không?". Câu hỏi đúng hơn là: khi các quốc gia bắt đầu đánh giá lại lợi ích của việc phụ thuộc vào một nhà cung cấp vũ khí duy nhất, thì điều gì sẽ xảy ra với các đơn hàng quốc phòng toàn cầu? Câu trả lời có thể nằm ở một sự tái cấu trúc chuỗi cung ứng an ninh, nơi các quốc gia vùng Vịnh sẽ tìm kiếm sự đa dạng hóa không chỉ trong quan hệ chính trị mà còn trong chính kho tên lửa của họ. Và điều đó, theo góc nhìn của tôi, mới là phần thú vị nhất của câu chuyện lần này.