Lệnh cấm thiết bị Trung Quốc của Trump: 90% ASIC miners đang đứng trên bờ vực
Người ta thường nhận diện tôi qua NFT profile pic — một con khỉ pixel đội nón lá, ánh mắt nhìn xa xăm như thể đã thấy trước cả tương lai của ngành. Nó khiến tôi trông có vẻ "phi tập trung" trong mắt bạn bè cùng nghề. Nhưng hôm nay, thứ khiến tôi thức trắng không phải art của PFP, mà là một bản ghi nhớ rò rỉ từ Washington: chính quyền Trump đang soạn thảo lệnh cấm các thiết bị trung tâm dữ liệu có nguồn gốc từ Trung Quốc.
Tin này không gây chấn động trên các sàn giao dịch. Bitcoin vẫn lình xình. Altcoin vẫn nhảy múa theo câu chuyện ETF. Nhưng với những người làm trong ngành khai thác, nó là một nhát búa bổ vào bức tường chuỗi cung ứng mà chúng ta đã xây dựng trong suốt một thập kỷ. Bởi vì 90% máy đào ASIC trên toàn cầu — bao gồm gần như toàn bộ số máy đang chạy tại các trung tâm dữ liệu ở Texas và Bắc Dakota — đến từ Trung Quốc. Và nếu "thiết bị trung tâm dữ liệu" được định nghĩa đủ rộng, các thợ đào Mỹ sẽ không chỉ mất quyền mua máy mới. Họ có thể mất luôn khả năng vận hành hạ tầng hiện tại.
Để hiểu vì sao một bản dự thảo trong giai đoạn phôi thai lại có sức nặng đến vậy, hãy nhìn lại bối cảnh chính trị. Trump là vị tổng thống đầu tiên công khai ủng hộ tiền số, hứa hẹn một nước Mỹ dẫn đầu thế giới về Bitcoin. Nhưng cùng lúc, chính quyền của ông vẫn duy trì lập trường cứng rắn với Bắc Kinh về công nghệ. Năm 2024, Mỹ từng ban hành lệnh cấm xe kết nối sử dụng phần mềm và phần cứng từ Trung Quốc. Giờ đây, sự chú ý chuyển sang các trung tâm dữ liệu — và ngành khai thác tiền số vô tình đứng ngay trong vùng bắn.
Thuật ngữ "data center equipment" vẫn chưa được định nghĩa cụ thể. Nó có thể chỉ bao gồm máy chủ, thiết bị mạng và hệ thống điện, hoặc mở rộng đến cả những cỗ máy chuyên dụng đào Bitcoin. ASIC miner, về bản chất, là một máy tính chuyên dụng với nguồn điện riêng, hệ thống tản nhiệt riêng — nó có thể được xếp vào loại "thiết bị trung tâm dữ liệu" mà không quá khiên cưỡng. Chính sự mơ hồ này tạo ra một vùng xám mà các công ty luật đang phải đau đầu giải mã, và một rủi ro mà các quỹ đầu tư cần định giá lại.
Bức tranh chuỗi cung ứng ASIC hiện nay là một câu chuyện về sự phụ thuộc đáng sợ. Bitmain và MicroBT cùng nhau kiểm soát hơn 80% thị phần máy đào; nếu tính thêm Canaan, con số này vượt qua 90%. Mọi công ty khai thác lớn của Mỹ — Marathon Digital, Riot Platforms, CleanSpark — đều ký hợp đồng mua sỉ với các nhà máy ở Thâm Quyến và Singapore. Hợp đồng có thể ghi rõ điều khoản giao hàng, nhưng không có điều khoản nào bảo vệ họ trước một lệnh cấm chính trị.
Trong quá trình tư vấn cho một quỹ đầu tư ở Kuala Lumpur, tôi từng kiểm tra bảng cân đối kế toán của một công ty khai thác niêm yết. Khoản mục "đặt cọc thiết bị" chiếm hơn 40% tổng tài sản lưu động. Đó là những cỗ máy Antminer S21 chưa được giao. Nếu lệnh cấm được thực thi, khoản đặt cọc đó có thể bị coi là vi phạm hợp đồng hoặc bị tịch thu — và công ty sẽ phải ghi giảm tài sản ngay trong quý tiếp theo. Điều này giải thích vì sao cổ phiếu của nhóm MARA, RIOT, CLSK có thể dao động 3-8% trong phiên giao dịch chỉ vì một tin đồn từ Washington.
Các lựa chọn thay thế cho ASIC Trung Quốc đang trong tình trạng "muối bỏ bể". Auradine, một công ty Mỹ, mới bắt đầu giao những lô máy đầu tiên nhưng sản lượng chỉ đủ cho vài nghìn đơn vị. Block và Core Scientific hợp tác phát triển chip riêng, nhưng kế hoạch thương mại hóa vẫn chưa có ngày cụ thể. Intel đã từng thử sức với dòng Blockscale nhưng rồi rút lui. Nói cách khác, nếu thị trường Mỹ bị cắt khỏi nguồn cung Trung Quốc, họ không có nơi nào để quay sang.
Điều thú vị là phản ứng của thị trường lại khá điềm tĩnh. Lý do là đa số nhà đầu tư coi đây là một bản dự thảo, và các dự thảo thường chết trước khi trở thành luật. Nhưng tôi không đồng tình. Năm 2017, khi tôi mới vào nghề và còn là sinh viên năm nhất đại học, tôi đã từng xem một đề xuất cấm ICO ở Trung Quốc — và nó trở thành hiện thực chỉ sau chín ngày. Các quyết định hành chính không cần sự đồng thuận của Quốc hội để gây thiệt hại; chúng chỉ cần một chữ ký trên bàn Bầu Dục.
Nếu lệnh cấm làm gián đoạn dòng chảy ASIC, đòn bẩy đầu tiên sẽ rơi xuống chi phí biên của thợ đào. Máy đào khan hiếm sẽ đẩy giá phần cứng tăng, trong khi phần thưởng khối sau halving năm 2024 đã giảm một nửa. Thợ đào Mỹ sẽ phải đối mặt với hai lựa chọn: hoặc trả giá cao hơn cho máy qua đường trung chuyển, hoặc giữ những cỗ máy cũ chạy lâu hơn, làm giảm hiệu suất và tăng chi phí điện. Điều này đẩy hash price lên cao hơn — một hiện tượng có thể khiến các thợ đào nhỏ lẻ bị ép phải bán Bitcoin để trang trải chi phí vận hành. Tác động đến giá BTC không trực tiếp, nhưng nó làm chậm đà tăng trưởng hashrate, và từ đó đảo lộn các dự báo về độ khó khai thác.
Các nhà phân tích hay quên rằng mạng lưới Bitcoin không chỉ là những con số trong block explorer. Nó được tạo nên từ các trung tâm dữ liệu với hệ thống làm mát, máy biến áp, UPS và hàng km cáp quang. Nếu định nghĩa "thiết bị trung tâm dữ liệu" bao gồm cả hạ tầng điện và mạng, thì vấn đề không chỉ là thay thế máy đào — đó là việc thay toàn bộ một nền tảng công nghiệp. Các thành phần như tủ điện, bộ chuyển mạch, hệ thống giám sát đều có một phần lớn nguồn gốc Trung Quốc. Đây chính là điểm mù mà ít ai nói tới.
Tôi nhớ có một lần, một CEO trẻ tuổi với chiếc NFT profile pic là một con cá voi pixel — loại mà giá sàn vẫn đắt hơn cả một container Antminer — gọi điện hỏi tôi rằng liệu ông ta có nên chuyển trụ sở khai thác từ Texas sang Malaysia để né rủi ro. Tôi chỉ trả lời rằng nếu lệnh cấm được ký, không một quốc gia nào nằm ngoài vòng ảnh hưởng. Bởi vì các quy định chuỗi cung ứng của Mỹ giờ đây không chỉ áp lên lãnh thổ của họ, mà còn lên bất cứ công ty nào muốn niêm yết trên sàn chứng khoán Mỹ hoặc dùng đồng đô la.
Nhưng điều khiến tôi thấy thú vị, và cũng hơi trớ trêu, là những hệ quả không ai lường trước. Trong khi tất cả nhìn vào các lô hàng ASIC bị mắc kẹt tại cảng Long Beach, các nhà sản xuất Trung Quốc đã bắt đầu hành động. Bitmain và MicroBT hầu như không giao máy trực tiếp vào Mỹ; họ lắp ráp tại các nhà máy trung gian ở Malaysia và Mexico. Một lệnh cấm "thiết bị trung tâm dữ liệu" của Trung Quốc sẽ không thể cấm một chiếc máy được lắp ráp tại Penang — dù 80% linh kiện bên trong vẫn đến từ Quảng Đông. Ngành công nghiệp này vốn dĩ đã quá quen với việc chơi trò mèo vờn chuột với hải quan, và một lệnh cấm chỉ làm tăng thêm chi phí tuân thủ, chứ không thực sự cắt đứt nguồn cung.
Câu chuyện trở nên rối rắm hơn khi xét tới các công ty Mỹ. Nếu lệnh cấm có nghĩa rộng, họ có thể lách bằng cách đưa máy qua Canada hoặc Mexico trước khi vào Mỹ. Nhưng điều đó kéo theo chi phí logistics, bảo hiểm và rủi ro pháp lý. Không có gì đảm bảo rằng một lệnh mới sẽ không đóng chặt lỗ hổng đó. Vì vậy, một số công ty khai thác lớn đang tính đến việc chuyển toàn bộ hoạt động ra nước ngoài. Điều này sẽ thay đổi bản đồ khai thác toàn cầu: Mỹ có thể mất vị trí dẫn đầu về hashrate mà họ vừa giành lại từ Trung Quốc trong hai năm qua.
Tác động lên nền kinh tế token vì thế trở thành một bài toán nhiều biến. Không ai có thể tính toán chính xác chi phí thay thế một trung tâm dữ liệu với máy phát điện chạy khí tự nhiên ở Texas, nơi mà toàn bộ hệ thống điều khiển nhiệt độ được nhập từ Trung Quốc. Nếu buộc phải thay thế, ngay cả những công ty có dòng tiền mạnh nhất cũng sẽ phải vay thêm nợ. Đòn bẩy tài chính tăng, đồng nghĩa với việc rủi ro vỡ nợ tăng.
Nhưng tôi không chỉ nhìn thấy thảm họa. Tôi thấy một cơ hội hiếm có để ngành công nghiệp này trưởng thành thực sự.
Sự phụ thuộc 90% vào các nhà sản xuất Trung Quốc là một lời nhắc nhở rằng "phi tập trung hóa" không bao giờ chỉ nằm ở tầng blockchain. Nó nằm ở những cỗ máy bạn đặt trong mỏ, ở quốc gia nơi bạn ký hợp đồng điện, ở đồng tiền bạn dùng để trả lương cho kỹ sư. Một mạng lưới Bitcoin toàn cầu với hạ tầng tập trung vào một quốc gia duy nhất là một mạng lưới yếu ớt, dễ vỡ, bất chấp các nút thắt trong code có mạnh mẽ đến đâu.
Khi lệnh cấm được soạn thảo, có thể nó sẽ không bao gồm ASIC miners. Nhưng chính viễn cảnh đó đã đủ để phơi bày một sự thật khó nghe: chúng ta đã xây dựng một nhà máy vàng toàn cầu trên nền móng bấp bênh. Sự dịch chuyển sản xuất chip sang Mỹ, châu Âu, Ấn Độ — dù chậm chạp — sẽ là một liều thuốc cai nghiện cần thiết. Những khu vực như Đông Nam Á, nơi tôi đang sống, có thể trở thành bến đỗ tiếp theo cho các thợ đào bị kẹt giữa hai cường quốc. Nhưng lợi thế đó cũng mong manh. Nếu Washington muốn gây áp lực lên bất kỳ quốc gia nào trung chuyển hàng hóa Trung Quốc, họ có thể siết chặt qua các biện pháp thuế quan hoặc điều tra chống bán phá giá. Một vấn đề chuỗi cung ứng sẽ nhanh chóng trở thành một vấn đề địa chính trị.
Câu hỏi tôi muốn bỏ lại cho bạn, những người sở hữu token và máy đào, là thế này: Chúng ta đã sẵn sàng để xây dựng một mạng lưới tiền số mà phần cứng của nó không nằm trong tầm ngắm của bất kỳ cường quốc nào chưa? Hay chúng ta vẫn sẽ đi qua ngày, miễn là NFT profile pic của mình còn đẹp và danh mục đầu tư còn xanh? Sự phi tập trung không bao giờ bắt đầu từ những câu khẩu hiệu. Nó bắt đầu từ việc nhìn thẳng vào chuỗi cung ứng của chính mình — và dám chấp nhận cú sốc để xây dựng lại, bền vững hơn.